AI có thể thúc đẩy đáng kể hiệu suất của các quốc gia đang phát triển. Ảnh minh họa: Reuters
Nắm bắt “cơ hội vàng”
Nếu hành động ngay từ bây giờ, AI có thể giúp các quốc gia đang phát triển rút ngắn chặng đường phát triển cả trăm năm xuống chỉ còn một thập kỷ. Nhận định này được đề cập trong “Báo cáo phát triển thế giới 2026: Hứa hẹn của AI” công bố gần đây.
Theo AFP, ông Indermit Gill, chuyên gia kinh tế trưởng của Nhóm WB cho rằng, AI mang đến “phao cứu sinh” cho các nền kinh tế đang phát triển nếu được ứng dụng đúng hướng. WB đề xuất lộ trình 3 bước cụ thể: ứng dụng các công cụ có sẵn, tiếp đó điều chỉnh theo điều kiện trong nước, tiến tới phát triển các công cụ AI hàng đầu trong tương lai. Cách tiếp cận theo trình tự này sẽ giúp các nước tránh tốn kém thời gian và nguồn lực trong việc mô phỏng các hệ thống AI tiên tiến từ các nước phát triển.
Ưu tiên nên hướng các nền tảng cốt lõi, từ hạ tầng điện, kết nối số và nguồn nhân lực đến khung thể chế. Chuyên gia WB nhấn mạnh, các quốc gia không nhất thiết phải sở hữu các mô hình AI quy mô lớn hay trung tâm dữ liệu khổng lồ trị giá hàng tỷ USD để thụ hưởng lợi ích từ AI. Thay vào đó, nên bắt đầu bằng việc điều chỉnh hợp lý công cụ AI quy mô nhỏ, chi phí thấp nhưng phải phù hợp với điều kiện thực tế ở từng quốc gia. Điều này sẽ giúp cung cấp dịch vụ y tế, giáo dục, tư pháp và nông nghiệp với chất lượng tốt hơn đến với đông đảo người dân.
Để minh chứng cho cách tiếp cận này, WB viện dẫn một số ứng dụng AI mang lại hiệu quả thiết thực tại các nước. Tại Bangladesh, AI được sử dụng để mở rộng chương trình sàng lọc bệnh đái tháo đường. Trong khi đó, công nghệ này giúp nông dân Ấn Độ giảm chi phí sản xuất thông qua hệ thống dự báo thời tiết chính xác hơn.
Như vậy, AI không chỉ đi vào cuộc đua về thành tựu công nghệ thuần túy mà còn giải quyết bài toán thực tiễn địa phương, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ công, cải thiện năng suất và tạo động lực tăng trưởng.
Vận dụng phù hợp với thực tiễn
Các chuyên gia cũng lưu ý, quá trình tiếp cận vận dụng phải diễn ra với nhịp độ khẩn trương vì AI đang phát triển nhanh hơn nhiều so với các công nghệ nền tảng trước đây như điện hay internet. Hơn nữa, công nghệ này cũng đòi hỏi mức độ tinh chỉnh linh hoạt hơn để phù hợp với điều kiện của từng quốc gia. Nếu chậm thích ứng, các nền kinh tế đang phát triển có thể bỏ lỡ “cơ hội có một không hai” để tạo cú huých tăng trưởng, thậm chí đối mặt nguy cơ tụt lại xa hơn trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu quyết liệt.
Theo CNBC, lời kêu gọi của WB được đưa ra trong bối cảnh một số nền kinh tế đang phát triển đang trải qua giai đoạn tăng trưởng trung bình yếu nhất trong 3 thập kỷ qua. WB đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 xuống mức thấp nhất kể từ đại dịch COVID-19, giữa thời điểm tình hình phức tạp, khó đoán định ở Trung Đông. “Cú sốc” này tác động mạnh nhất đến các nước thu nhập thấp và đang phát triển, trong đó phần lớn ở châu Á. Hiện có 6,8 tỷ người, tương đương 83% dân số thế giới, đang sinh sống tại các nước thu nhập thấp và đang phát triển.
Chưa kể, các hệ thống AI tiên tiến nhất hiện được phát triển bởi một số ít quốc gia và các “gã khổng lồ” công nghệ lớn. Trong khi đó, một số nền kinh tế thu nhập thấp vẫn gặp khó về điện năng, hạ tầng internet, dữ liệu, kỹ năng và điều kiện thiết yếu khác để sử dụng AI hiệu quả. Những hệ lụy cũng có thể phát sinh nếu AI phát triển thiếu kiểm soát. Trong đó bao gồm nguy cơ nới rộng khoảng cách giữa các quốc gia, gia tăng bất bình đẳng, rủi ro đối với an ninh dữ liệu, quyền riêng tư...
Để vượt qua những trở ngại nói trên, WB kêu gọi các nước đang phát triển và thu nhập thấp phải chủ động và quyết liệt hơn trong quá trình ứng dụng AI để thúc đẩy đáng kể hiệu suất tăng trưởng kinh tế trước khi thập niên 2020 kết thúc. Nhóm WB hiện hợp tác với các đối tác thông qua sáng kiến mang lại khả năng tiếp cận năng lượng cho 300 triệu người trên khắp châu Phi cận Sahara vào năm 2030, qua đó đặt nền tảng phổ cập rộng rãi hơn về kỹ thuật số. Quỹ Tiền tệ quốc tế dự báo, AI có thể giúp thúc đẩy kinh tế khu vực này tăng trưởng khoảng 4% trong thập kỷ tới.
THƯ LÊ