Để giảm tải đô thị lõi Đà Nẵng

Quyết định 1287/QĐ-TTg ngày 2/11/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch thành phố Đà Nẵng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, phương án tổ chức hệ thống đô thị của thành phố xác định 6 quận là khu vực đô thị trung tâm hiện đại, chất lượng cuộc sống cao, thân thiện và đáng sống.

Tại khu vực này định hướng tái phát triển theo mô hình đô thị nén, nâng cao hệ số sử dụng đất, bổ sung các tiện ích đô thị và tích hợp với hệ thống giao thông công cộng, kiểm soát hành lang ven biển; thực hiện các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

Theo đó, nhiều công trình hiện đại, quy mô lớn được triển khai xây dựng, hàng loạt cao ốc dọc sông, ven biển ở khu vực trung tâm mọc lên, hạ tầng công cộng được chú trọng đầu tư; hệ số sử dụng đất hỗn hợp được tăng lên và đa dạng công năng sử dụng,… có thể nói mô hình đô thị nén với cấu trúc đơn cực tại vùng lõi của thành phố đã phát huy được nhiều ưu điểm, tối ưu hiệu quả các nguồn lực về đất đai và hạ tầng.

Tuy nhiên, với sự mở rộng liên tục của đô thị, nhất là sau hợp nhất với tỉnh Quảng Nam, cấu trúc đơn cực của đô thị nén tập trung tại 6 quận trước đây cũng tạo nên vấn đề quá tải về hạ tầng đô thị, giao thông công cộng, mật độ dân cư cao ở đô thị vùng lõi… dẫn đến hệ lụy về chất lượng môi trường sống.

Tại khu vực trung tâm, nhiều nút giao thông thường xuyên ùn tắc, nhất là các nút như: Ngã tư Lê Thanh Nghị - Cầu Hòa Xuân, nút giao thông phía tây Cầu Rồng, Hùng Vương - Hàm Nghi… Gần đây nhất, sự cố sụt lún tại khu vực thi công dự án Capital Square đặt ra nhiều câu hỏi trong công tác quy hoạch và định hướng không gian phát triển đô thị thành phố thời gian đến.

Thành phố Đà Nẵng sau hợp nhất có diện tích gần 12.000km², là thành phố có diện tích lớn nhất cả nước, quy mô nền kinh tế được mở rộng với nhiều thành phần kinh tế, doanh nghiệp hoạt động trải dài trên các hành lang giao thông Bắc - Nam, Đông - Tây, các khu công nghiệp, khu kinh tế mở Chu Lai… Vì vậy cấu trúc đô thị cần phải được phân bố lại để đảm bảo cân bằng phát triển kinh tế giữa các vùng miền, bố trí hạ tầng giao thông, xã hội, dân số, việc làm... nhằm khai thác tối đa yếu tố địa - kinh tế và các lợi thế riêng có để tạo ra các cực tăng trưởng mới.

Theo đó, cần xem xét quy hoạch thành phố có nhiều đô thị trung tâm, mỗi đô thị trung tâm có chức năng đặc trưng riêng, nhằm thu hút dân cư và các hoạt động kinh tế, xã hội, giúp giảm tải cho đô thị trung tâm lõi và tạo nên sự phát triển cân bằng cho toàn thành phố.

Quy hoạch cấu trúc thành phố theo 2 vùng Đông và vùng Tây, lấy cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi làm ranh giới mềm để định hướng không gian phát triển, vùng đông gồm các xã, phường đồng bằng ven biển, là vùng động lực dẫn dắt tăng trưởng của thành phố, hỗ trợ nguồn lực tài chính cho đầu tư khu vực vùng Tây.

Có thể xem xét quy hoạch các đô thị trung tâm vùng Đông theo các phân khu chính như sau:

Đô thị trung tâm vùng lõi gồm 6 quận của thành phố Đà Nẵng cũ - Điện Bàn - Hội An với đặc trưng của đô thị du lịch, văn hóa, giáo dục - đào tạo, tài chính, vui chơi, giải trí, công nghiệp, khoa học, đổi mới sáng tạo, giao lưu quốc tế với chiều sâu văn hóa xứ Quảng. Điểm cốt lõi của mô hình này là quy hoạch mới và điều chỉnh quy hoạch một số khu dân cư, thương mại, dịch vụ và việc làm xung quanh các điểm giao thông công cộng, giúp người dân thuận tiện di chuyển, giảm tải cho hệ thống giao thông đường bộ và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng hạ tầng, góp phần xây dựng đô thị xanh và bền vững.

Song song, cần có sự kết hợp giữa đầu tư hạ tầng giao thông, đô thị với hạ tầng số để triển khai internet vạn vật, ứng dụng AI để vận hành, quản lý đô thị thông minh nhằm tối ưu hóa giao thông, các tiện ích xã hội, an ninh, quản lý năng lượng trong các khu dân cư, đô thị…

Đô thị trung tâm Duy Xuyên - Thăng Bình với đặc trưng của đô thị du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng dọc theo sông và biển, công nghiệp công nghệ cao, các viện dưỡng lão, các trung tâm thương mại và trung tâm hành chính. Khu vực này có nhiều thuận lợi trong thiết kế quy hoạch các khu đô thị mới, khu dân cư… để hình thành các lưu vực sống mới với thời gian di chuyển ngắn 10-15 phút đến các nơi làm việc. Xác định đô thị này là cơ hội, điểm đến của các nhà đầu tư lớn, chiến lược của thành phố về du lịch, bất động sản, vui chơi giải trí đẳng cấp thế giới…

Đô thị Tam Kỳ - Núi Thành với đặc trưng phát triển kinh tế công nghiệp, dịch vụ logistics cảng biển, hàng không, thương mại, du lịch biển, lấy khu kinh tế mở Chu Lai là trung tâm, hạt nhân của sự phát triển. Hình thành các lưu vực sống của các khu đô thị, khu dân cư mới có thời gian di chuyển 10-15 phút gắn với các cơ sở sản xuất kinh doanh tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu kinh tế mở Chu Lai.

Điểm thuận lợi trong đầu tư phát triển các đô thị trung tâm Duy Xuyên - Thăng Bình và Tam Kỳ - Núi Thành là tỉnh Quảng Nam trước đây và thành phố Đà Nẵng mới đã có chủ trương đầu tư tuyến đường sắt nội đô từ sân bay Chu Lai đến Hội An. Vì vậy cần sớm đầu tư để tạo cú hích hình thành các trung tâm kinh tế, hành chính mới với lưu vực sống có thời gian di chuyển ngắn gắn với hệ thống giao thông này, tạo động lực thu hút, kêu gọi đầu tư các dự án du lịch nghỉ dưỡng cao cấp ven biển, ven sông, khu đô thị, khu thương mại… thúc đẩy phát triển thị trường bất động sản về phía nam của thành phố.

Việc hình thành các đô thị trung tâm này nhấn mạnh sự khác biệt về thời gian di chuyển các lưu vực sống, hướng tới tạo ra không gian sống gần gũi, thân thiện, tiện ích gắn với công cụ vận hành, quản lý đô thị hiệu quả, góp phần nâng chất lượng cuộc sống của "thành phố đáng sống". Việc hình thành các đô thị mới sẽ tạo ra các cực tăng trưởng mới, giúp giãn dân khỏi khu vực trung tâm và áp lực giao thông nội đô, tạo nên sự phát triển cân bằng cho toàn thành phố.

Vùng Tây gồm các xã miền núi của thành phố, cần tập trung đầu tư nâng cấp trục giao thông kết nối vùng Đông và Tây như: quốc lộ 14B, 14G, 14H, 14E, 40B và cửa khẩu quốc tế Nam Giang, cửa khẩu phụ Tây Giang để làm cầu nối giao thương hàng hóa, tiêu thụ nông sản và thúc đẩy phát triển hành lang kinh tế Đông - Tây, mở ra cửa ngõ hợp tác phát triển lâu dài với các tỉnh Sekong, Champasak nước bạn Lào và tỉnh Ubon Ratchathani - Thái Lan và cả khu vực Tây Nguyên nhằm giải quyết căn cơ bài toán phát triển kinh tế - xã hội vùng núi.

Đồng thời tập trung quy hoạch vùng bảo tồn hệ sinh thái rừng tự nhiên; phát triển vùng nguyên liệu lâm sản và dược liệu quốc gia; kinh tế vườn, trang trại, chăn nuôi,…; rà soát quy hoạch thủy điện, khoáng sản để có phương án quản lý, khai thác bền vững.

Giải quyết các điểm nghẽn trong quy hoạch và phát triển nông thôn mới, các khu dân cư có nguy cơ sạt lở để sắp xếp dân cư kết hợp quy hoạch hạ tầng đa năng (nhà cộng đồng, điểm trường, trạm y tế…) gắn với sinh kế bền vững, gần gũi với thiên nhiên, có khả năng "chống chịu" với thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu, tạo an cư lạc nghiệp lâu dài…

Rà soát Nghị quyết số 48/NQ-HĐND ngày 6/12/2018 của HĐND tỉnh về phát triển kinh tế - xã hội các xã biên giới đất liền kết hợp với tăng cường và củng cố quốc phòng, an ninh, đối ngoại trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, giai đoạn 2019 - 2025 để sửa đổi, bổ sung phù hợp với điều kiện của thành phố sau hợp nhất; quy hoạch xây dựng mô hình các làng định cư ở khu vực biên giới, tạo điều kiện cho người dân có đất sản xuất, gắn với bảo vệ tuyến biên giới, thực hiện các chính sách về giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giao khoán rừng cho cộng đồng dân cư miền núi để quản lý, bảo vệ và hưởng lợi từ rừng...

Minh Sơn