Người dân dâng hoa lên mộ chị Võ Thị Sáu trong ngày giỗ lần thứ 74
Nhìn khung cảnh nên thơ này, không ai nghĩ nơi đây từng là vùng đất giam cầm biết bao chiến sĩ cách mạng, người con ưu tú của đất nước trong kháng chiến chống Pháp và Mỹ.
Xúc động lễ giỗ chị Võ Thị Sáu
Anh tài xế taxi đón chúng tôi luôn miệng trầm trồ: “Anh ra Côn Đảo đúng dịp lễ giỗ lần thứ 74 của cô Sáu (Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Võ Thị Sáu, sinh năm 1933, quê xã Phước Long Thọ, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu)”.
Trời chập choạng tối, nghĩa trang Hàng Dương bừng sáng bởi dòng người ùn ùn đổ về dự lễ giỗ chị Võ Thị Sáu. Hai bên đường dẫn vào nghĩa trang, cờ hoa được chính quyền Đặc khu Côn Đảo trang trí trang nghiêm. Trước mộ, từng đoàn người thành kính cúi đầu dâng những đóa hoa tươi đẹp nhất phủ kín ngôi mộ chị, kèm với với lời nguyện cầu linh hồn chị siêu thoát, phù hộ cho quê hương, đất nước ngày càng phát triển.
Giữa nghĩa trang Hàng Dương trang nghiêm, lời bài hát Biết ơn chị Võ Thị Sáu vang lên làm cho không khí như chùng xuống, mọi người đều không khỏi xúc động. Nhìn di ảnh người con gái vừa mới qua tuổi trăng tròn, đã nhiều lần anh dũng thực hiện các cuộc mưu sát các sĩ quan Pháp và Việt gian, rồi bị kết án và tử hình vào ngày 23/1/1952 làm cho nhiều người thắt lòng.
“Địa ngục trần gian”
Côn Đảo là một quần đảo với 16 đảo lớn nhỏ, tổng diện tích 76km2, trong đó Côn Lôn (nay gọi là Côn Đảo) là hòn đảo lớn nhất, trên 51km2. Trong một loạt đảo ấy, ấn tượng và đáng sợ nhất thời trước là đảo Côn Sơn, bởi nơi đây thực dân Pháp và Việt Nam Cộng hòa xây dựng các loại nhà ngục, hệ thống “chuồng cọp”, “chuồng bò” để giam tù chính trị.
Theo chỉ dẫn, tôi đến thăm các nhà giam, trại cải huấn của Pháp và Mỹ xây dựng để giam giữ, tra tấn những chiến sĩ cách mạng trung kiên. Chính quyền thực dân Pháp và Việt Nam Cộng hòa đã cho xây dựng 127 phòng giam, 42 xà lim và 504 phòng giam biệt lập tại Côn Đảo.
Nhìn những căn phòng chật chội ghi các dòng chữ nơi đây đã từng giam cầm các đồng chí: Phạm Hùng, Tôn Đức Thắng, Võ Thúc Đồng, Nguyễn Văn Hoang, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Duy Trinh, Lê Hồng Phong, Nguyễn An Ninh, Ngô Gia Tự, Lê Đức Thọ, Trương Mỹ Hoa… lòng tôi không khỏi chùng xuống xen lẫn niềm tự hào và càng thấm thía hơn về giá trị của độc lập, tự do cho Tổ quốc mà bao thế hệ đã cống hiến, hy sinh để giành được .
Sống, đấu tranh giữa “địa ngục trần gian” trong hoàn cảnh bị tra tấn, thiếu ăn, thiếu mặc, ốm đau, hơn 20.000 chiến sĩ cách mạng đã anh dũng hy sinh. Và, trong 1.921 ngôi mộ được quy tập về nghĩa trang Hàng Dương chỉ có 713 mộ có tên, còn lại nhiều trường hợp chưa xác định được tên, nhiều mộ được chôn tập thể.
Để tưởng nhớ công ơn to lớn của các anh hùng, liệt sĩ trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, Đảng, Nhà nước đã tôn tạo, xây dựng tượng đài ở nghĩa trang Hàng Dương như một lời tri ân sâu sắc đến các anh hùng liệt sĩ.
Hằng ngày, giữa bạt ngàn bia mộ, các nhân viên ban quản lý nghĩa trang chăm chút, dọn dẹp sạch sẽ từng phần mộ. Và nghĩa trang Hàng Dương đã trở thành biểu tượng bất diệt, nơi hun đúc ý chí, tinh thần cách mạng quật cường của những người con ưu tú trên mọi miền Tổ quốc.
Hồi sinh trên đất chết
Tên gọi nơi “địa ngục trần gian” giờ đây chỉ còn trong quá khứ, bởi ngoài những chứng tích lịch sử lừng lẫy một thời, Côn Đảo hôm nay khoác lên mình diện mạo mới bởi màu xanh của rừng và biển kéo dài ngút tầm mắt. Những ngôi nhà xây kiên cố mọc lên san sát nhau, hàng quán, thương mại - dịch vụ phát triển rầm rộ; hệ thống đường sá được quy hoạch ngăn nắp.
Theo số liệu thống kê, năm 2025, dân số Đặc khu Côn Đảo (Thành phố Hồ Chí Minh) ước tính khoảng 13.112 người, với mật độ dân số khoảng 173 người/km2. Thu nhập bình quân đầu người tại Côn Đảo đạt gần 1.000 USD/người/năm; tốc độ tăng trưởng cao, đạt trung bình khoảng 15%/năm.
Côn Đảo đã trở thành điểm du lịch nổi tiếng trên bản đồ Việt Nam và thế giới. Theo Ban quản lý Khu du lịch quốc gia Côn Đảo, hiện có 48 điểm và 27 tuyến tham quan trong Khu du lịch quốc gia Côn Đảo với các loại hình dịch vụ đa dạng. Địa phương lâu nay đã kỳ công xây dựng mô hình du lịch xanh - sạch - đẹp nhằm phát triển du lịch, nâng cao đời sống của người dân.
NGỌC ĐOAN