Trẻ được hướng dẫn thực hiện các bài tập can thiệp phát triển ngôn ngữ tại Bệnh viện Phục hồi chức năng thành phố. Ảnh: KHÁNH HUYỀN

Bác sĩ Nguyễn Văn Việt, phụ trách Khoa Phục hồi chức năng nhi Bệnh viện Phục hồi chức năng thành phố cho biết, qua thực tế khám và điều trị những năm gần đây cho thấy, phụ huynh đã chủ động hơn trong theo dõi hành vi, kịp thời phát hiện và sớm đưa con đến sàng lọc các vấn đề như chậm nói, chậm phát triển ngôn ngữ, rối loạn phổ tự kỷ (ASD), tăng động giảm chú ý (ADHD) và khó khăn trong tương tác xã hội.

Tại bệnh viện, trẻ được đưa đến khám nhiều nhất ở độ tuổi 18-36 tháng. Đây là giai đoạn ngôn ngữ phát triển nhanh, trẻ bắt đầu sử dụng từ ngữ diễn đạt nhu cầu. Những biểu hiện như chưa nói được từ đơn, ít phản ứng khi gọi tên, hạn chế giao tiếp bằng mắt hoặc chưa biết dùng cử chỉ thể hiện mong muốn thường khiến phụ huynh lo lắng.

Một nhóm trẻ khác bộc lộ khó khăn rõ hơn ở giai đoạn 4-6 tuổi, với những hạn chế về khả năng tập trung, điều hòa cảm xúc và tương tác.

Theo bác sĩ Nguyễn Văn Việt, chậm nói là lý do phổ biến khiến gia đình đưa trẻ đến khám lần đầu. Tuy nhiên, chậm nói không đồng nghĩa với tự kỷ. Trẻ chậm nói đơn thuần thường vẫn có nhu cầu giao tiếp, biết nhìn người đối diện, chỉ tay yêu cầu, hiểu lời người lớn.

Ngược lại, nếu chậm nói kèm biểu hiện ít giao tiếp bằng mắt, không quay lại khi được gọi tên, có hành vi lặp đi lặp lại hoặc mất đi những kỹ năng ngôn ngữ đã hình thành, gia đình cần đưa trẻ đi đánh giá chuyên sâu.

Bên cạnh đó, việc cho trẻ sử dụng thiết bị điện tử kéo dài cũng cần lưu ý. Dù không phải nguyên nhân trực tiếp gây rối loạn phổ tự kỷ hay tăng động giảm chú ý, nhưng tiếp xúc màn hình quá sớm làm giảm thời gian tương tác trực tiếp, ảnh hưởng bất lợi đến quá trình phát triển ngôn ngữ.

Tại Bệnh viện Phục hồi chức năng thành phố, nhiều trẻ được đưa đến can thiệp khi khoảng 20-24 tháng tuổi. Trẻ được xây dựng phương pháp hỗ trợ kết hợp giữa phục hồi chức năng, ngôn ngữ trị liệu, hoạt động trị liệu và hướng dẫn phụ huynh thực hành tại nhà.

Theo bác sĩ Nguyễn Văn Việt, quá trình này cần sự phối hợp chặt chẽ. Phụ huynh tạo cơ hội để trẻ giao tiếp trong sinh hoạt, khuyến khích con chủ động yêu cầu, bắt chước và trả lời. Thực tế ghi nhận nhiều trẻ tiến bộ rõ rệt sau 6 tháng đến một năm can thiệp.

Anh N.T.T. (quê Quảng Ngãi) cho biết, con trai anh được đưa đến can thiệp khi 33 tháng tuổi trong tình trạng mất tập trung, chưa biết dùng từ ngữ diễn đạt nhu cầu và chỉ nói được vài từ đơn. Sau quá trình can thiệp, bé đã chủ động nói, sử dụng câu 2-3 từ và ghi nhớ tên đồ vật, màu sắc.

Theo bác sĩ Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng thành phố, phát hiện sớm không nhằm gắn nhãn trẻ mà giúp gia đình hiểu đúng nhu cầu phát triển của con để hỗ trợ.

Khi nhận thấy dấu hiệu bất thường, phụ huynh không nên tự chẩn đoán hay trì hoãn, sự phối hợp giữa gia đình, nhân viên y tế và nhà trường sẽ tạo điều kiện tốt nhất để trẻ phát triển.

KHÁNH HUYỀN