Ô nhiễm bụi mịn trở thành thách thức tại các đô thị. Ảnh: TTXVN
Kiểm soát ngay tại nguồn
PM2.5 là loại bụi có kích thước rất nhỏ, có khả năng lơ lửng trong không khí thời gian dài và đi sâu vào hệ hô hấp. Đây là một trong những chỉ số được quan tâm khi đánh giá chất lượng không khí, nhất là tại các đô thị có mật độ giao thông và hoạt động xây dựng, sản xuất cao.
Theo TTXVN, trước nguy cơ PM2.5 gia tăng vào cuối năm, Bangkok (Thái Lan) đang chuyển trọng tâm từ ứng phó khi ô nhiễm xảy ra sang kiểm soát các nguồn phát thải ngay từ đầu. Thành phố sẽ kiểm tra phương tiện xả khói đen tại cả 50 quận, theo dõi và xử lý các phương tiện vi phạm. Đồng thời thúc đẩy chương trình “Danh mục xanh”, khuyến khích chủ xe bảo dưỡng định kỳ để giảm lượng khí thải.
Kiểm soát phương tiện cũng được đặt trong cách tiếp cận rộng hơn về tổ chức giao thông. Bangkok dự kiến mở rộng các Vùng phát thải thấp (LEZ), áp dụng hạn chế nghiêm ngặt hơn đối với phương tiện không đáp ứng tiêu chuẩn môi trường trong các đợt ô nhiễm cao điểm. Mô hình này hướng tới tập trung kiểm soát phát thải tại khu vực có mật độ giao thông và nguy cơ ô nhiễm cao.
Chính quyền Bangkok cũng nhìn nhận chất lượng không khí không chỉ được quyết định trong ranh giới đô thị. Định hướng “Bangkok và xa hơn nữa” sẽ nâng cao năng lực dự báo và mở rộng giám sát các khu vực lân cận để kiểm soát hoạt động đốt rơm rạ ngoài trời.
Cạnh đó, các nguồn phát thải tại đô thị cũng được đưa vào diện kiểm soát. Các đội kiểm tra liên ngành sẽ trực tiếp rà soát công trường xây dựng, nhà máy, cơ sở kinh doanh và nhà hàng. Đây là những nơi có khả năng phát sinh bụi và khí thải đáng kể. Việc kiểm tra tại nguồn giúp chính quyền xác định cụ thể nơi phát sinh ô nhiễm và trách nhiệm của từng chủ thể.
Về định hướng chính sách, Bangkok đang chuẩn bị thực thi Luật Không khí sạch. Qua đó hướng tới cơ chế quản lý lâu dài, trong đó dữ liệu quan trắc, kiểm soát nguồn phát thải, tổ chức giao thông và các quy định pháp luật được vận hành đồng bộ.
Từ ứng phó khẩn cấp đến quản trị dài hạn
Trung Quốc ghi nhận những bước tiến về duy trì kiểm soát phát thải trong thời gian dài và đưa chất lượng không khí vào chiến lược chuyển đổi đô thị.
Theo TTXVN, từ tháng 1 đến tháng 6/2026, nồng độ trung bình PM2.5 - các hạt bụi có đường kính 2,5 micromet trở xuống tại 339 thành phố cấp tỉnh trở lên giảm xuống 29,9 microgram/m3, giảm 6,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Nồng độ trung bình PM10 - các hạt bụi có đường kính 10 micrometer trở xuống giảm 7,4% xuống 50 microgram/m3. Tỷ lệ ngày có chất lượng không khí tốt hoặc rất tốt ở các thành phố đó đạt 82,8%. Trong khi đó, tỷ lệ ngày ô nhiễm nặng hoặc nghiêm trọng giảm xuống 1%.
Những con số này là kết quả của chuỗi chính sách được duy trì qua nhiều năm, từ kiểm soát sử dụng than, phát triển phương tiện năng lượng mới, tăng sử dụng điện xanh đến giảm bụi xây dựng và chuyển đổi các ngành công nghiệp phát thải cao. Đặc biệt, giao thông là mắt xích quan trọng trong quá trình đó. Quốc gia này coi việc xây dựng hệ thống giao thông bền vững, trong đó chú trọng phát triển đường sắt đô thị. Theo đó, chuyển từ đô thị lấy ô tô làm trọng tâm phát triển thành nơi đi đầu về phương tiện di chuyển bền vững. Bắc Kinh là một trong nhiều địa phương tận dụng triệt để phương pháp điện hóa phương tiện giao thông để giảm thiểu ô nhiễm không khí.
Điểm chung trong những cách tiếp cận mới của các thành phố hiện nay là nỗ lực xây dựng hệ thống có khả năng nhận diện nguồn thải, dự báo nguy cơ và can thiệp sớm. Khi đó, kiểm soát PM2.5 trở thành tiêu chí quan trọng trong cách thành phố tổ chức giao thông, xây dựng, sản xuất và mở rộng không gian phát triển, hướng đến mục tiêu quản trị đô thị bền vững.
THƯ LÊ