Tổng thống Ferdinand Romualdez Marcos Jr. chủ trì lễ khởi động nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN của Philippines năm 2026 tại Manila tháng 11/2025

Nền móng cho một chu kỳ hội nhập mới

Trọng tâm trong chương trình nghị sự của Philippines là hai “thắng lợi bước đầu” mang tính biểu tượng: Hiệp định khung ASEAN về kinh tế số (DEFA) và Hiệp định thương mại tự do (FTA) ASEAN - Canada. Cả hai được kỳ vọng đặt nền móng cho giai đoạn hội nhập mới, sâu và thực chất hơn của nền kinh tế ASEAN đầy tiềm năng.

DEFA là công cụ quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu dài hạn trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, trong đó hướng đến trở thành nền kinh tế lớn thứ tư toàn cầu và đạt mức thu nhập trung bình cao năm 2045. Trong cuộc trao đổi độc quyền với The Business Times, Thứ trưởng Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines Allan Gepty cho biết, các cuộc đàm phán DEFA đặt mục tiêu hoàn tất trong quý I/2026, mở đường cho lễ ký kết chính thức vào tháng 11/2026.

Khi đi vào hiệu lực, hiệp định sẽ trở thành thỏa thuận kinh tế số ràng buộc pháp lý đầu tiên trên quy mô khu vực toàn cầu, đóng vai trò như “bản thiết kế chung” để hài hòa hóa các quy định về thương mại số, giao dịch không giấy tờ, thương mại điện tử, an ninh mạng, thanh toán số và dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới.

Tầm quan trọng của DEFA càng trở nên rõ nét nếu đặt trong bối cảnh ASEAN đang là một trong những thị trường kinh tế số tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới, nền kinh tế số của ASEAN hiện có giá trị hơn 300 tỷ USD, dự kiến đạt 1 nghìn tỷ USD năm 2030 và có thể tăng lên 2 nghìn tỷ USD nếu DEFA triển khai thành công. Việc đặt kinh tế số vào trung tâm của chiến lược phát triển cho thấy sự dịch chuyển tư duy, từ hội nhập dựa trên hàng hóa và lao động, sang hội nhập dựa trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Philippines cũng đặt kỳ vọng vào việc hoàn tất FTA ASEAN - Canada, hiệp định đầu tiên của khối với một đối tác Bắc Mỹ. ASEAN hiện là đối tác thương mại lớn thứ 4 của Canada, song kinh tế Canada vẫn phụ thuộc nhiều vào thị trường Mỹ, nơi tiêu thụ khoảng 75% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước này. Một FTA với ASEAN vì thế mang ý nghĩa chiến lược trong nỗ lực đa dạng hóa của Canada.

DEFA và FTA ASEAN - Canada nhiều khả năng sẽ trở thành “dấu ấn” của nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN do Philippines đảm nhiệm; đồng thời là cơ hội để chính quyền Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr khẳng định vai trò dẫn dắt trong giai đoạn chuyển mình của khu vực.

Động lực gắn kết và nâng tầm vị thế khu vực

Theo Nikkei Asia, điều làm nên “chất” riêng của nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN do Philippines đảm nhiệm không chỉ nằm ở các hiệp định lớn, mà ở cách nước này đặt những vấn đề tưởng như rời rạc vào cùng một khung chiến lược. Từ quản lý hàng hóa lưỡng dụng, phát triển bán dẫn, khoáng sản thiết yếu, đến trí tuệ nhân tạo, kết nối thanh toán và kinh tế sáng tạo, tất cả đều được nhìn nhận như những mảnh ghép của một chuỗi giá trị khu vực đang định hình lại.

Chương trình kinh tế của Philippines được xây dựng dựa trên 5 trụ cột chiến lược, gồm tăng cường liên kết thương mại - đầu tư; thúc đẩy chuyển đổi số; lồng ghép phát triển doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; khai thác tiềm năng kinh tế sáng tạo và thúc đẩy tăng trưởng bền vững, bao trùm.

Năm trụ cột này được gói gọn trong chữ viết tắt “SAIL-A” vừa mang ý nghĩa chính sách, vừa gợi hình ảnh “Cánh buồm ASEAN”, phù hợp với logo Chủ tịch ASEAN của Philippines là chiếc thuyền balangay lướt trên làn sóng gắn kết 11 quốc gia thành viên.

Bên cạnh đó, Philippines đề xuất xây dựng lộ trình bán dẫn ASEAN, tận dụng thực tế khu vực hiện chiếm gần 30% xuất khẩu bán dẫn toàn cầu, chủ yếu ở các khâu lắp ráp, kiểm định và đóng gói. Việc xác định rõ thế mạnh của từng quốc gia được kỳ vọng sẽ giúp ASEAN thu hút hiệu quả hơn dòng vốn đầu tư vào chuỗi cung ứng chip.

Về khoáng sản thiết yếu, Philippines muốn thúc đẩy xây dựng danh mục chung cấp khu vực, qua đó tận dụng lợi thế của các nước thành viên như Indonesia dẫn đầu thế giới về sản xuất nickel, Malaysia nổi lên là trung tâm chế biến đất hiếm hiếm hoi ngoài Trung Quốc, còn Philippines giữ vị thế quan trọng trong chuỗi cung ứng đồng và cobalt toàn cầu. Thay vì cạnh tranh đơn lẻ, việc xây dựng các danh mục và lộ trình chung cho thấy nỗ lực chuyển từ “lợi thế quốc gia” sang “sức mạnh khu vực”.

Ở mảng chuyển đổi số, ngoài DEFA, Philippines còn thúc đẩy hợp tác về AI và kết nối thanh toán. Các hướng dẫn khu vực về ứng dụng AI, đặc biệt trong y tế số đang được xây dựng. Đồng thời, “bảng điều phối hài hòa hóa quy định” về thanh toán xuyên biên giới được đề xuất nhằm hiện thực hóa mục tiêu giao dịch thông suốt, nhanh hơn, rẻ hơn và minh bạch hơn trong ASEAN.

Dấu ấn của nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN do Philippines đảm nhiệm không chỉ được đo bằng số lượng sáng kiến hay văn kiện ký kết, mà bằng khả năng chuyển hóa tham vọng thành động lực phát triển chung cho cả khu vực. Trong thế giới chuyển biến khó lường, việc thúc đẩy gắn kết, số hóa và phát triển bao trùm chính là con đường để ASEAN tự tin vươn lên như một cực tăng trưởng năng động, có trách nhiệm và có tiếng nói ngày càng rõ nét trong trật tự kinh tế toàn cầu.

THƯ LÊ